ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 9
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
جانب والد ماجد از سلسلهء ارباب قلم خلف صدق مرحمتپناه ميرزا محمد على شيرازى ، و از طرف والده از سلسلهء هاشميهء شيراز و همشيرهزاده و داماد مرحمت و غفران پناه محمد ابراهيم خان اعتماد الدوله مىباشد و از به دو عمر ، عمر خود را در سياحت و جهانگردى مصروف داشته ، و در سن شباب مملكت ايران سرآمد اماكن عالم ، و قطعهاى است از بهشت برين ، تمامى را بهنظر دقت ملاحظه ، و بعد به عراق عرب و حجاز نجد رفته بعد از طواف بيت الله الحرام روانه هندوستان و اكثر بلاد هند و دكن را در مدت پنج شش سال گردش نموده و با اهالى آن بلاد معاشرت ورزيده و بعد معاودت به ايران كرده و نظر به استعداد و قابليت ذاتى در سلك چاكران استان اعليحضرت قدرقدرت ، سليمان حشمت ، سكندر شوكت ، كيوان رفعت ، خورشيدمنزلت ، مشترى سعادت ، ناهيد عشرت ، مريخصولت ، آب و رنگ گلستان سرورى ، گلگونه بهارستان ملكافزائى و ملت پرورى ، يگانه گوهر بحرين دين و دولت ، و فروزندهء اختر مشرقين ملك و ملت ، سايه رحمت الهى ، خورشيد سپهر پادشاهى . دافع اعلام دين و دولت ، ناصب رايات فتح و نصرت ، زبدهء نتايج اركان جامع مكارم خواقين معدلت آئين جهان ، و هو السلطان الاعظم و الخاقان الاكرم مالك رقاب الامم ملوك العرب و العجم باسط بساط عدل و احسان السلطان ابن السلطان و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان لازال كوكب دولة « 1 » القاهره شاهنشاه فتحعلى شاه قاجار ، خلد الله ملكه ، منسلك و حسب الامر آن شاه ظل الله مأمور به سفارت دار السلطنه لندن كه پايتخت دولت انگليس است گرديده [ و ] از راه آنادولى و اسلامبول روانه آنجا شده ، چيزى در ميان جماعت انگليس توقف ، و خدمت سفارت را به انجام رسانيده ، با ايلچى بزرگ آن دولت از راه ينگىدنيا و سرانديب و بندر بنبه ( بمبئى ) وارد بندر ابوشهر و از راه عراق به شرف خاكبوسى آستان آن شاهنشاه هميون سرافراز گرديده . چون قريب به چهارده سال بود كه طايفه روسيه به دستيارى اهالى گرجستان فى الجمله دستى در بلاد آذربايجان و گرجستان يافته بودند و بناى منازعه با دولت ايران در ميان داشتند و در سال « 2 » 1228 هجرى بناى مصالحه فيما بين دو دولت عليه استقرار يافت . جناب صاحب معظم اليه برحسب امر شاهنشاه عالمپناه مأمور به انجام اين خدمت و به جهت قرار مصالحه روانه چمن گلستان كه من محال قراباغ است گرديده ، در آنجا با جنرال روليخوف سردار بااقتدار روس ، اساس دوستى و اتحاد دولتين عليتين را مستحكم ساخته و از قرار عهدنامهء عليحده مصالحه كرده قرارداد نمودند كه ايلچيان از جانبين به دولتين عليتين به جهت مباركباد مصالحه آمدوشد كرده باشند و از آنجا باز معاودت و به آستانبوسى شاهنشاه ظل الله سرافراز و مورد « 3 » اشفاق بىپايان گرديد . بعد از مدت هشت ماه ديگر كه در بيست و پنجم ماه جمادى الثانى سنهء 1229 هجرى بوده باشد به منصب سفارت ايلچى بزرگ بودن آن دولت سرافراز و از التفات شاهنشاه عالمپناه به خلاع فاخره از قبيل شمشيربند مرصع و خنجر مرصع و كارد مكلل و شدهء مرواريد و يراق اسب مرصع و نشان شير و خورشيد الماس ، و مرخصى استعمال هر گونه و هر قسم ملبوس ترمه « 4 » كه مخصوص امراء خاص و مقربان بالاختصاص مىبوده ، بين الامثال ممتاز گرديده ، با فيلان كوهپيكر و اسبان
--> ( 1 ) - متن : دوة ( 2 ) - متن : در سال سنهء . ( 3 ) - متن : مواد ( 4 ) - متن : تبرمه .